Specyficzne trudno艣ci w uczeniu si臋


21 maja 2024
Autor:Natalia 艁aba, Beata Rakoczy
Udost臋pnij:

image

Do wa偶niejszych problem贸w wsp贸艂czesnej szko艂y nale偶y rozpoznawanie i usuwanie przyczyn trudno艣ci szkolnych uczni贸w. Dysfunkcje uczenia si臋 mog膮 pojawi膰 si臋 na r贸偶nym poziomie edukacji. Sprawiaj膮, 偶e ucze艅 nie potrafi przyswoi膰 sobie wiadomo艣ci i umiej臋tno艣ci przewidzianych programem nauczania. Ucze艅 taki otrzymuje s艂abe oceny, 偶yje w ci膮g艂ym poczuciu krzywdy i niesprawiedliwo艣ci, ma niskie poczucie w艂asnej warto艣ci, gdy偶 nie odnosi sukces贸w na miar臋 swoich mo偶liwo艣ci.

Praca z uczniem z trudno艣ciami w uczeniu si臋 wymaga indywidualnego podej艣cia. Maria Grzegorzewska (polska pedagog, psycholog, tw贸rczyni pedagogiki specjalnej w Polsce) uwa偶a艂a, 偶e 鈥淭rzeba w ka偶dym dziecku umie膰 dojrze膰 jego punkt achillesowy, koj膮cy, s艂aby punkt, kt贸ry trzeba leczy膰 i jednocze艣nie trzeba dostrzec jego punkt archimedesowy - ten punkt oparcia, dzi臋ki kt贸remu mo偶na wydoby膰 z dziecka nieznane, a wielkie si艂y" (za: Akademia Librus, 2023, s.1). Te s艂owa klucze s膮 dzi艣 drogowskazem dla nauczycieli do realizowania zasady indywidualizacji w pracy z uczniami wymagaj膮cymi specjalnych zabieg贸w pedagogicznych. Indywidualizacja pracy, rozumiana jako adekwatny do potrzeb ucznia dob贸r metod i form nauczania, kt贸re pozwalaj膮 na efektywne rozpoznanie trudno艣ci i dostosowanie przebiegu lekcji, jest wobec powy偶szego kluczowym elementem warsztatu nauczyciela. Dzi臋ki uwzgl臋dnieniu indywidualnych predyspozycji i zainteresowa艅, mo偶liwy jest wzrost osi膮gni臋膰 edukacyjnych.聽

Niejednokrotnie okazuje si臋, 偶e przyczynami wyst臋puj膮cych u uczni贸w problem贸w edukacyjnych s膮 specyficzne trudno艣ci w uczeniu si臋. Wed艂ug Marty Bogdanowicz to zaburzenie jednego lub wi臋kszej liczby fundamentalnych proces贸w psychicznych dotycz膮cych rozumienia mowy ustnej lub pisemnej, mog膮cych mie膰 zwi膮zek z zaburzeniami funkcji s艂uchowych, my艣lenia, m贸wienia, czytania, techniki pisania, prawid艂owej pisowni lub liczenia (za: Kowalska, Glu藕niewicz, 2022, s.62).

Wed艂ug danych z Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, w 2023 roku 16 proc. zdaj膮cych egzamin 贸smoklasisty mia艂o opini臋 poradni pedagogiczno-psychologicznej o specyficznych trudno艣ciach w uczeniu si臋. To oznacza, 偶e do klas 贸smych ucz臋szcza艂o w贸wczas prawie 75,8 tys. uczni贸w z takimi problemami (za: Pucu艂ek A., 2024).

Osoby te cz臋sto staraj膮 si臋 zamaskowa膰 swoje trudno艣ci z obawy przed odrzuceniem przez r贸wie艣nik贸w, a tak偶e zmniejszeniem szansy na odniesienie sukces贸w edukacyjnych. Wsp贸艂czesna szko艂a wychodzi naprzeciw osobom z dysfunkcjami w my艣l stworzenia edukacji skupionej na wsp贸lnych za艂o偶eniach i celach.聽

Diagnoza specyficznych trudno艣ci w nauce nie opiera si臋 na wyst臋powaniu 聽pojedynczego objawu, lecz grupy objaw贸w, kt贸rych pojawienie si臋 w danym wieku budzi niepok贸j, s膮 to m.in.:

Objawy specyficznych trudno艣ci wyst臋puj膮ce w wieku przedszkolnym:

Kategoria objaw贸w

Przyk艂ad objaw贸w

funkcje wzrokowe

  • problemy z rozr贸偶nianiem kszta艂t贸w;
  • problemy z uk艂adaniem puzzli;
  • trudno艣膰 ze spostrzeganiem szczeg贸艂贸w;
funkcje s艂uchowo-j臋zykowe
  • op贸藕niona mowa;
  • niewyra藕na wymowa
  • trudno艣ci z rozumieniem z艂o偶onych polece艅;
funkcje ruchowe
  • s艂aba koordynacja ruchowa;
  • problemy z r贸wnowag膮;
  • niech臋膰 do zabaw ruchowych;
lateralizacja
  • mylenie prawej i lewej strony cia艂a;
  • trudno艣ci z okre艣laniem stron 艣wiata
orientacja w schemacie cia艂a聽
i przestrzeni
  • problemy z poruszaniem si臋 w znanym otoczeniu;
  • niech臋膰 do zmiany miejsca;

Objawy specyficznych trudno艣ci wyst臋puj膮ce w wieku przedszkolnym:

Kategoria objaw贸w

Przyk艂ad objaw贸w

motoryka ma艂a
  • ma艂a sprawno艣膰 r膮k;
  • problemy z pisaniem, rysowaniem i wycinaniem;
lateralizacja i koordynacja r臋ka-oko
  • problemy z 艂apaniem pi艂ki;
  • trudno艣ci w rysowaniu linii prostej;
zdolno艣ci pami臋ciowe
  • trudno艣ci z zapami臋tywaniem wierszyk贸w;
  • trudno艣ci z zapami臋tywaniem sekwencji zdarze艅;
wady wymowy
  • j膮kanie;
  • przekr臋canie wyraz贸w;
nauka czytania i pisania
  • b艂臋dy ortograficzne;
  • nieczytelny charakter pisma;
  • problemy ze zrozumieniem tekstu;
uczenie si臋 matematyki
  • problemy z opanowaniem podstawowych operacji matematycznych.
殴r贸d艂o: Bogdanowicz, 2006, s. 22; Kowaluk-Romanek, Wawer, 2017, s. 179-182

Nale偶y jednak pami臋ta膰, i偶 ka偶de dziecko rozwija si臋 indywidualnie, a nasilenie i specyfika trudno艣ci mog膮 by膰 zr贸偶nicowane.聽

Prawo o艣wiatowe wyr贸偶nia r贸偶ne grupy uczni贸w wymagaj膮cych dostosowania oddzia艂ywa艅 ze strony nauczycieli do ich mo偶liwo艣ci rozwojowych. S膮 to m.in. uczniowie z opini膮 poradni psychologiczno-pedagogicznej z rozpoznaniem specyficznych trudno艣ci w uczeniu si臋, do kt贸rych zaliczamy dysgrafi臋, dysortografi臋, dysleksj臋 i dyskalkuli臋.聽

DYSGRAFIA

Dysgrafi臋 definiuje si臋 jako cz臋艣ciow膮 b膮d藕 zupe艂n膮 utrat臋 zdolno艣ci poprawnego graficznie pisma. Objawy trudno艣ci w nauce to trudno艣ci z utrzymaniem pisma w liniaturze zeszytu, w przepisywaniu, w pisaniu ze s艂uchu, w przestawianiu szyku dyktowanych wyraz贸w, w zniekszta艂caniu graficznej strony pisma, ale tak偶e wolne tempo pisania, czy z艂e rozmieszczenie pracy pisemnej w przestrzeni.

M艂odzie偶 i doro艣li maj膮 trudno艣ci z wyra偶aniem i przelewaniem my艣li na papier oraz z gramatyk膮 i sk艂adni膮. Pisanie sprawia im znacznie wi臋ksz膮 trudno艣膰 ni偶 wypowiedzi. Pojawia si臋 te偶 du偶y rozd藕wi臋k mi臋dzy tym, co dana osoba zapisze, a co rzeczywi艣cie wie.

W celu poprawy funkcjonowania ucznia z dysgrafi膮 przygotowuje si臋 dla niego dostosowania u艂atwiaj膮ce mu przyswajanie wiedzy i rozwijanie umiej臋tno艣ci. Zaliczamy do nich nieocenianie strony graficznej pisma, uwzgl臋dnianie tre艣ci, zgodno艣ci z tematem i og贸lnego pomys艂u na realizacj臋. Doceniamy i oceniamy wysi艂ek, tok rozumowania, nie za艣 wynik ko艅cowy pracy. W celu u艂atwienia realizacji projekt贸w wyd艂u偶amy czas lub zmniejszamy ilo艣膰 materia艂u, tolerancyjnie oceniamy b艂臋dy, kt贸re przy dysgrafii, ale nie stwierdzonej dysortografii, b臋d膮 si臋 tak偶e pojawia艂y.

Dysgrafia.png

DYSORTOGRAFIA

Dysortografia jest specyficznym zaburzeniem polegaj膮cym na pog艂臋biaj膮cych si臋 problemach z pisaniem, z przyswojeniem zasad ortograficznych i gramatycznych. Objawy trudno艣ci w nauce rozpoznawane s膮 w wielu obszarach. S膮 to:

- trudno艣ci w przepisywaniu, mylenie liter: b-p, d-b, d-g, u-n, m-w, n-w (inwersja statyczna) s-z, dz-c, sz-s, o-a, 艂-l, 臋-e,聽

- trudno艣ci w pisaniu wyraz贸w ze zmi臋kczeniami, dwuznakami, g艂oskami trac膮cymi d藕wi臋czno艣膰,聽

- nier贸偶nicowanie 臋-en-e, 膮-om,聽

- opuszczanie drobnych element贸w liter,聽

- gubienie liter,聽

- opuszczanie ko艅c贸wek i cz膮stek wyraz贸w,聽

- opuszczanie litery y,聽

- przestawianie liter w wyrazach,聽

- przestawianie szyku dyktowanych wyraz贸w,聽

- b艂臋dy ortograficzne wynikaj膮ce ze s艂abszej pami臋ci wzrokowej,聽

- niew艂a艣ciwe stosowanie ma艂ych i wielkich liter,聽

- trudno艣ci w r贸偶nicowaniu wyraz贸w podobnie brzmi膮cych (np. bu艂ka 鈥 p贸艂ka),聽

- brak lub niew艂a艣ciwe stosowanie interpunkcji.

Je艣li ucze艅 przejawia opisane trudno艣ci, nauczyciel mo偶e dostosowa膰 wymagania edukacyjne, aby pom贸c mu w nauce. Oto kilka propozycji dostosowa艅:

  • wyd艂u偶enie czasu pracy z tekstem: ucze艅 mo偶e potrzebowa膰 wi臋cej czasu na wykonywanie zada艅 pisemnych - to pozwoli mu na dok艂adniejsze przemy艣lenie i poprawienie swojej pisowni;
  • uwzgl臋dnianie warto艣ci merytorycznej prac pisemnych: w ocenie prac pisemnych nauczyciel mo偶e skupi膰 si臋 na tre艣ci, kompozycji i argumentacji, a nie tylko na poprawno艣ci ortograficznej - to pozwoli uczniowi na wyra偶anie swoich my艣li, nawet je艣li ma trudno艣ci z pisowni膮;
  • zezwolenie na korzystanie ze s艂ownika ortograficznego: to pomo偶e mu w sprawdzaniu pisowni wyraz贸w;
  • sprawdzanie znajomo艣ci zasad ortograficznych i interpunkcyjnych: nauczyciel mo偶e ocenia膰 ucznia ustnie, sprawdzaj膮c jego znajomo艣膰 zasad ortografii i interpunkcji.

Dysortografia.png


DYSLEKSJA

Dysleksja rozumiana jest jako trudno艣膰 w czytaniu ze zrozumieniem. Uczniowie z dysleksj膮 maj膮 inne problemy towarzysz膮ce czytaniu ze zrozumieniem takie jak pisanie, zapami臋tywanie, deficyt uwagi i zaburzenia koncentracji. Cz臋sto wyst臋puj膮 r贸wnie偶 trudno艣ci w nauce ortografii. 聽Dysleksja jest spowodowana zaburzeniami podstawowych funkcji poznawczych i mog膮 dotyczy膰:

  • percepcji wzrokowej 鈥 objawiaj膮cej si臋 widzeniem, ale niedostrzeganiem,
  • percepcji fonologicznej 鈥 objawiaj膮cej si臋 s艂yszeniem, ale nieus艂yszeniem,
  • integracji powy偶szych proces贸w.


Objawy trudno艣ci w nauce to charakterystyczne problemy takie jak wolne, niepewne i 鈥渨ym臋czone鈥 tempo czytania, b艂臋dy w czytaniu: zamiana liter, opuszczanie liter, zamiana brzmienia, nieprawid艂owe odczytywanie ca艂ych wyraz贸w, zbytnia koncentracja na technice obni偶aj膮ca rozumienie czytanej tre艣ci, rozpoznawanie napis贸w po cechach przypadkowych (zgadywanie), opuszczanie linii lub odczytanie jej ponownie, gubienie miejsca czytania, opuszczanie ca艂ego wiersza, niech臋膰 do czytania (zw艂aszcza g艂o艣nego), trudno艣ci w wyszukaniu najistotniejszej my艣li w tek艣cie oraz tzw. hiperleksja: czytanie p艂ynne, w dobrym tempie, bezb艂臋dne, jednak bez rozumienia tre艣ci.聽

Skutki dysleksji widoczne s膮 na wszystkich przedmiotach: to trudno艣ci w rysowaniu jako czynno艣ci 鈥 trudno艣ci w rozplanowaniu rysunku, zbyt silny lub zbyt s艂aby nacisk o艂贸wka, zmiany kierunku w rysunkach (b艂臋dny kierunek odwzorowywania), trudno艣ci w nauce j臋zyk贸w obcych, kt贸re cechuje znaczna rozbie偶no艣膰 mi臋dzy wymow膮 a pisowni膮 wyraz贸w 鈥 objawy takie jak w j臋zyku polskim, trudno艣ci w uczeniu si臋 pami臋ciowym 鈥 tabliczka mno偶enia, nauka wierszy, ci膮gi s艂owne, trudno艣ci w nauce geografii 鈥 utrudnione czytanie mapy, niew艂a艣ciwa orientacja w stronach 艣wiata, trudno艣ci w nauce geometrii 鈥 zmiany kierunku w rysunkach geometrycznych, zak艂贸cenia orientacji i wyobra藕ni przestrzennej, trudno艣ci w rozumieniu poj臋膰 geometrycznych (utrudnione przyswajanie werbalne), trudno艣ci wyst臋puj膮ce na lekcjach wychowania fizycznego 鈥 b艂臋dne rozumienie instrukcji 膰wicze艅 spowodowane s艂ab膮 orientacj膮 w schemacie cia艂a i przestrzeni, obni偶ona sprawno艣膰 ruchowa, nier贸wnomierna koncentracja uwagi, wolne tempo pracy.

Dysleksja.png

DYSKALKULIA

Dyskalkulia jest to najrzadziej stwierdzana trudno艣膰 w uczeniu si臋. Jedynie 3 do 5% uczni贸w ma dyskalkuli臋, kt贸ra polega na braku zdolno艣ci matematycznych, niezb臋dnych do przebiegu procesu my艣lenia matematycznego. Je偶eli ucze艅 rozwi膮zuje zadania z pomoc膮 nauczyciela, ale dzi臋ki w艂asnemu wysi艂kowi intelektualnemu, to nie m贸wimy o dyskalkulii.

Do specyficznych objaw贸w dyskalkulii zalicza si臋: trudno艣ci z okre艣leniem liczby obiekt贸w, nazywanie cyfr i numer贸w, zaburzenia zwi膮zane z odczytywaniem znak贸w matematycznych, zapisywaniem symboli matematycznych, wykonywaniem operacji matematycznych, dokonywanie oblicze艅 pami臋ciowych, pos艂ugiwanie si臋 kalkulatorem. Pojawiaj膮 si臋 trudno艣ci z uszeregowaniem obiekt贸w wg kolejno艣ci rosn膮cej lub malej膮cej, problemy ze wskazywaniem, kt贸ry z obiekt贸w jest mniejszy, wi臋kszy, a kt贸re obiekty s膮 tej samej wielko艣ci.

Ucze艅 z dyskalkuli膮 powinien unika膰 pracy w zawodach technicznych, zwi膮zanych z systemem znak贸w. Uczniowi na lekcjach pomagamy, stosuj膮c system obrazkowy powi膮zany z kolorami, pozwalamy na korzystanie z liczyd艂a, kalkulatora. Obni偶amy wymagania do niezb臋dnego minimum, ograniczaj膮c si臋 do tre艣ci niezb臋dnych i wa偶nych w 偶yciu praktycznym.

Techni Schools jest szko艂膮, kt贸ra dba o swoj膮 elastyczno艣膰, by sprosta膰 wymaganiom i 聽mo偶liwo艣ciom ka偶dego ucznia, r贸wnocze艣nie rozwijaj膮c jego wiedz臋 i kompetencje spo艂eczne. Dostosowujemy sw贸j system kszta艂cenia do ucznia, jego mo偶liwo艣ci i ogranicze艅, a nie jedynie do wymaga艅 i potrzeb szko艂y.聽

Nasi uczniowie maj膮 mo偶liwo艣膰 uczestniczenia w:

  1. indywidualnych spotkaniach z psychologiem,
  2. zaj臋ciach korekcyjno-kompensacyjnych,
  3. konsultacjach z j臋zyka polskiego,
  4. konsultacjach z matematyki,
  5. zaj臋ciach dydaktyczno-wyr贸wnawczych,


W plac贸wkach Techni Schools stawiamy na indywidualizacj臋 nauczania.聽Oznacza to, 偶e dostosowujemy wymagania edukacyjne i spos贸b oceniania zar贸wno podczas zaj臋膰 lekcyjnych, jak i egzamin贸w zewn臋trznych do potrzeb i mo偶liwo艣ci ka偶dego ucznia. Stawiamy na budowanie zespo艂u nauczycieli, kt贸rzy nie tylko posiadaj膮 fachow膮 wiedz臋, ale r贸wnie偶 potrafi膮 j膮 przekazywa膰 w spos贸b jasny i anga偶uj膮cy. Dbamy o to, by ka偶dy ucze艅 czu艂 si臋 w szkole komfortowo i bezpiecznie, aby m贸c swobodnie wyra偶a膰 swoje opinie i zadawa膰 pytania. Taki klimat sprzyja efektywnej nauce i pozwala uczniom na rozwijanie swoich talent贸w i umiej臋tno艣ci.

Dzi臋ki dzia艂alno艣ci zespo艂u psychologiczno-pedagogicznego w naszej szkole i wsp贸艂pracy z poradni膮 psychologiczno-pedagogiczn膮, mamy mo偶liwo艣ci rozpoznania indywidualnych mo偶liwo艣ci psychofizycznych uczni贸w, szybkiego reagowania na przejawiane przez uczni贸w trudno艣ci i stworzenia dostosowa艅 wymaga艅 edukacyjnych dla ka偶dego ucznia, u kt贸rego rozpoznano wyst膮pienie specyficznych trudno艣ci w uczeniu si臋. Poprzez nasze dzia艂ania stwarzamy 艣rodowisko przyjazne osi膮gni臋ciu lepszych wynik贸w w nauce.

Celem Techni Schools jest stworzenie warunk贸w, w kt贸rych ka偶dy ucze艅 ze specyficznymi trudno艣ciami w uczeniu si臋 mo偶e osi膮gn膮膰 sw贸j pe艂ny potencja艂 edukacyjny i spo艂eczno-emocjonalny. Wierzymy, 偶e nauka powinna by膰 przyjemno艣ci膮 i przynosi膰 satysfakcj臋, dlatego staramy si臋, aby ka偶dy dzie艅 w szkole by艂 dla naszych uczni贸w inspiruj膮cym i warto艣ciowym do艣wiadczeniem.

Bibliografia:

  1. Akademia Librus [artyku艂 01.02.2023] Praca z uczniem z uczniem ze SPE - rozpoznawanie potrzeb i mo偶liwo艣ci.
  2. Bogdanowicz K. M. (2011) Dysleksja a nauczanie j臋zyk贸w obcych.
  3. Bogdanowicz, M. (2006). Specyficzne trudno艣ci w czytaniu i pisaniu. W: G. Krasowicz-Kupis (red.), Dysleksja rozwojowa. Perspektywa psychologiczna (s. 7鈥34). Gda艅sk: Harmonia.
  4. Czarnocka M. (2019) Udzielanie i udokumentowanie pomocy psychologiczno 鈥 pedagogicznej w szkole i przedszkolu. Warszawa.
  5. Gruszczyk-Kolczy艅ska E. (2013) Dzieci ze specyficznymi trudno艣ciami w uczeniu si臋 matematyki : przyczyny, diagnoza, zaj臋cia korekcyjno-wyr贸wnawcze.Warszawa.
  6. Grzegorzewska M. (1961) Listy do m艂odego nauczyciela, cykl III. Warszawa.
  7. Kowalska G., Glu藕niewicz J. (2022), Dziecko z dysleksj膮 w szkole. 鈥淶eszyty Naukowe Wy偶szej Szko艂y Humanitas. Pedagogika鈥, 61-70.
  8. Kowaluk-Romanek M., Wawer R., (2017), Procesy wzrokowe u os贸b ze specyficznymi trudno艣ciami w uczeniu si臋. 鈥淓dukacja 鈥 Technika 鈥 Informatyka鈥 4, 176-183.
  9. Pucu艂ek A. (2024), Epidemia dysleksji. Jedna czwarta maturzyst贸w ma stwierdzone trudno艣ci w nauce, www.wiadomosci.radiozet.pl/artyku艂 [dost臋p: 04.05.2024].
  10. Trojan E. (2012) Specyficzne problemy w uczeniu si臋 matematyki. 鈥淲szystko dla Szko艂y鈥 9, 22-23.
  11. Zakrzewska I. (2017) 100 i wi臋cej pomys艂贸w jak pom贸c dziecku z dysleksj膮. Gda艅sk.